BèN M¦¥I N¡M §µO T¹O C¸N Bé TRONG LÜNH VùC CÊP THO¸T N¦íC Vµ M¤I TR¦êNG T¹I TR¦êNG §¹I HäC X¢Y DùNG
Sau khi có quyết định thành
lập, trường Đại học Xây dựng đã tổ chức lại bộ môn Cấp thoát nước trên
cơ sở tách từ bộ môn Đô thị khoa Xây dựng (trường Đại học Bách Khoa Hà
Nội) vào ngày 4 tháng 1 năm 1967. Khoá đầu tiên đào tạo kỹ sư xây dựng
chuyên ngành Cấp thoát nước là khoá thứ 11 (tính theo năm đầu tiên đào
tạo của trường Đại học Bách Khoa Hà Nội). Tuy nhiên ngay từ năm 1962,
một số kỹ sư đô thị mới tốt nghiệp cùng với kỹ sư Lê Bá Phong, tốt
nghiệp Đại học Xây dựng ngành Cấp thoát nước từ Liên Xô (cũ) về, đã
hình thành tên nhóm cán bộ giảng dạy các môn học Cấp thoát nước trong
bộ môn Đô thị. Có thể nói, bộ môn Cấp thoát nước trường Đại học Xây
dựng đã có kinh nghiệm 40 năm đào tạo và 35 thành lập để thực hiện các
nhiệm vụ chuyên môn mà Nhà nước giao cho. Ngay từ những năm đào tạo đầu
tiên, bên cạnh việc dịch các tài liệu của Liên Xô, Trung Quốc để phục
vụ cho giảng dạy, Trường cũng đã cử một số cán bộ sang Trung Quốc thực
tập nâng cao trình độ và phương pháp giảng dạy. Đến năm 1966, với các
kỹ sư tốt nghiệp từ Liên Xô về như các đồng chí Lê Hoàng, Trần Hiếu
Nhuệ, Lâm Minh Triết, Trần Cát... Trường đã có đủ cơ sở thành lập bộ
môn Cấp thoát nước trong khoa Xây dựng, trường Đại học Xây dựng Hà Nội.

Trải qua 35 năm hoạt động, tại
các địa điểm đào tạo ở Quế ổ, Gia Lương (Hà Bắc), Hương Canh (Vĩnh
Phúc) và Hà Nội, bộ môn Cấp thoát nước đã được phát triển mạnh mẽ, trở
thành cơ sở lớn nhất trong nước về đào tạo kỹ sư, thạc sỹ và tiến sỹ
chuyên ngành Cấp thoát nước và Kỹ thuật môi trường. Bộ môn có một đội
ngũ cán bộ giảng dạy có trình độ và kinh nghiệm gồm các Giáo sư, Tiến
sĩ khoa học, Thạc sĩ... và đội ngũ kế cận hùng hậu. Hiện nay, một số
cán bộ giảng dạy trẻ đang được đào tạo trên đại học ở trong nước và
ngoài nước.
Trong lĩnh vực đào tạo, hàng
năm Bộ môn đảm nhận giảng dạy 20 môn học, đồ án môn học, đồ án tốt
nghiệp cho sinh viên ngành Cấp thoát nước, dạy các môn học cấp thoát
nước đô thị, xử lý nước, cấp thoát nước trong nhà và công trình cho
sinh viên ngành Vi khí hậu môi trường xây dựng và các môn học cấp thoát
nước, cơ sở môi trường cho các ngành khác trong trường. Trung bình hàng
năm đào tạo từ 50 đến 100 kỹ sư cấp thoát nước hệ chính quy và tại
chức. Hiện nay Bộ môn đang giảng dạy lớp kỹ sư cấp thoát nước bằng 2
tại thành phố Hồ Chí Minh, các lớp tại chức cấp thoát nước tại thành
phố Đà Nẵng, Hải Phòng, Hạ Long, Sở giao thông công chính Hà Nội... Cho
đến nay, bộ môn Cấp thoát nước trường Đại học Xây dựng đã đào tạo được
1.420 kỹ sư cấp thoát nước, 40 kỹ sư giao thông công chính, 26 thạc sỹ
kỹ thuật môi trường, 5 tiến sỹ kỹ thuật chuyên ngành cấp nước và thoát
nước. Nhiều học sinh cũ đã phát huy tốt trình độ, trở thành các cán bộ
lãnh đạo, chủ chốt tại nơi mình công tác. Bộ môn còn phối hợp với các
bộ môn của các trường đại học khác trong lĩnh vực đào tạo kỹ sư, thạc
sỹ và tiến sỹ chuyên ngành Cấp thoát nước, Công nghệ môi trường như Đại
học Bách Khoa Hà Nội, trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc
gia Hà Nội). Bộ môn kết hợp với Khoa sau đại học, Trung tâm Kỹ thuật
môi trường đô thị và Khu công nghiệp (trường Đại học Xây dựng) và các
tổ chức tài trợ quốc tế khác tổ chức đào tạo theo các chuyên đề ngắn
hạn về Chống thất thoát nước cấp đô thị; Thoát nước và xử lý nước thải
đô thị; Quản lý chất thải rắn đô thị; Quan trắc và phân tích chất lượng
môi trường; Xử lý nước thải công nghiệp; Cấp nước và vệ sinh nông
thôn...
Nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ
khoa học và công nghệ vào thực tế là một hướng hoạt động ưu tiên của Bộ
môn. Ngay từ những năm 1975, khi trường Đại học Xây dựng ở Hương Canh
(Vĩnh Phúc), Bộ môn đã triển khai các đề tài nghiên cứu khoa học tại Hà
Nội như Điều tra hiện trạng hệ thống thoát nước Hà Nội; Xử lý nước thải
xí nghiệp đậu phụ Đội Cấn. Từ năm 1976, Bộ môn đã đưa sinh viên đi thực
tập tham gia xây dựng các tuyến cống thoát nước Hà Nội. Năm 1978, Bộ
môn được UBND Thành phố Hà Nội khen thưởng về việc tham gia giải quyết
thoát nước Hà Nội. Nhiều cán bộ, tập thể Bộ môn đã tham gia vào các đề
tài nghiên cứu khoa học trong các chương trình trọng điểm của Nhà nước
về môi trường và tài nguyên. Nhiều đề tài nghiên cứu khoa học do cán bộ
Bộ môn chủ trì được đánh giá cao như: Nghiên cứu xử lý nước thải Hà Nội
theo mô hình lắng hồ sinh vật; Sản xuất và sử dụng khí biogas chạy máy
phát điện phục vụ truyền thanh nông thôn; Xử lý nước thải khu vực Hà
Nội và vùng phụ cận; Xử lý nước thải và chất thải rắn bệnh viện; Xử lý
nước cấp bằng bể lọc vật liệu lọc nổi... Nhiều đề tài nghiên cứu khoa
học được ứng dụng vào thực tế sản xuất và mang lại hiệu quả cao như:
Cấp nước và xử lý nước cho công ty bia HALIDA; Xử lý làm mềm nước cho
công ty dệt Minh Khai, Xử lý và cấp nước tuần hoàn cho nhà máy ô tô
VIDAMCO; Hệ thống cấp nước tổng kho 850 (Tổng cục kỹ thuật); Hệ thống
cấp nước nhà máy đường Sơn La; Xử lý nước thải Trung tâm Khoa học tự
nhiên và công nghệ quốc gia; Xử lý nước thải công ty dụng cụ cơ khí
xuất khẩu Hà Nội; Xử lý nước thải nhà máy thiết bị bưu điện FUJITSU
Việt Nam; Xử lý nước cấp thị trấn Vân Đình... và đặc biệt Công trình
thoát nước và xử lý nước thải khu du lịch Bãi Cháy - Hạ Long đã được
giải thưởng Hội thi sáng tạo kỹ thuật toàn quốc năm 1998 - 1999. Ngoài
ra, nhiều cán bộ của Bộ môn được mời tham gia các hội đồng chấm, đánh
giá các dự án Nhà nước, biên soạn các tài liệu, tiêu chuẩn Nhà nước và
cấp bộ về cấp thoát nước và môi trường.
Để tạo điều kiện tốt cho công
tác đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ vào sản
xuất, Bộ môn luôn chú trọng công tác biên soạn giáo trình và tài liệu
tham khảo. Từ năm 1969 đến nay đã biên soạn gần 40 giáo trình. Đặc biệt
trong năm 2000 - 2001 Bộ môn đã chủ biên và tham gia biên soạn 3 giáo
trình giảng dạy đại học: Cấp nước, Thoát nước, Cấp nước vệ sinh nông
thôn. Bộ môn đang có kế hoạch đến năm 2003 toàn bộ các môn học và đồ án
môn học đều có giáo trình và tài liệu tham khảo. Được sự hỗ trợ của
Trường và tài trợ của Tổ chức hợp tác phát triển Thụy Sỹ (SDC), Bộ môn
đã thiết lập được hệ thống phòng thí nghiệm: Hoá nước - vi sinh vật,
Công nghệ xử lý nước và Xử lý chất thải rắn. Các phòng thí nghiệm đáp
ứng được yêu cầu đào tạo kỹ sư cấp thoát nước cũng như phục vụ cho hoạt
động đào tạo sau đại học và nghiên cứu khoa học. Cải tiến phương pháp
giảng dạy là một biện pháp tăng cường hiệu quả đào tạo. Trong những năm
học vừa qua, Bộ môn đã thay đổi các cách giảng dạy một số môn học như
chuyên đề Cấp nước và vệ sinh nông thôn, Xử lý nước thải, Quản lý chất
thải rắn, Bảo vệ nguồn nước... Thời lượng thực hành của các môn học đã
được tăng lên.
Đào tạo và nghiên cứu khoa học
phù hợp với nhu cầu của xã hội là phương châm hoạt động của Bộ môn.
Thường xuyên tổ chức các hội thảo, tham khảo các ý kiến các đơn vị sản
xuất, các chuyên gia, các học sinh cũ... về nội dung chương trình đào
tạo để thay đổi, cải tiến các nội dung, chương trình cho phù hợp. Từ
năm 1998 đến nay, đã tham gia tổ chức 3 hội thảo về sự phát triển, mục
tiêu, nội dung, chương trình đào tạo kỹ sư, thạc sỹ ngành cấp thoát
nước và kỹ thuật môi trường. Nhiều môn học mới đã được giảng dạy phù
hợp với nhu cầu thị trường, yêu cầu xã hội như: Cấp nước và vệ sinh
nông thôn, Thi công và vận hành hệ thống cấp thoát nước, Tự động hoá hệ
thống cấp thoát nước... Bộ môn cũng đã cử cán bộ tham gia các khoá đào
tạo ngắn hạn ở nước ngoài và trong nước, đi tìm hiểu thực tế... để có
thể đảm nhận các môn học mới.
Các đề tài nghiên cứu khoa học
đã tập trung vào những vấn đề cấp bách của xã hội. Hiện nay đang chủ
trì tham gia các đề tài khoa học cấp Nhà nước như: Nghiên cứu xử lý
nước thải phân tán; Xử lý ô nhiễm môi trường làng nghề; Xử lý nước thải
và chất thải rắn bệnh viện và các đề tài nghiên cứu khoa học có tính
cấp bách và thiết thực như: Xử lý asen và nitơ amôn trong nước ngầm,
Quản lý hồ đô thị, Quản lý bãi chôn lấp rác...
Ngoài ra, Bộ môn cũng có mối
quan hệ cộng tác và phối hợp trong hoạt động nghiên cứu, đào tạo trong
lĩnh vực khoa học và công nghệ môi trường với nhiều tổ chức quốc tế và
các trường Đại học tại các nước Nhật Bản, Phần Lan..., thành viên của
các Hiệp hội, Hội đồng tư vấn về nước quốc tế...
Trong 35 năm hoạt động và phát
triển, bộ môn Cấp thoát nước đã trưởng thành với những thành tích đào
tạo, nghiên cứu khoa học công nghệ và phục vụ sản xuất. Liên tục nhiều
năm bộ môn Cấp thoát nước là Tập thể lao động xã hội chủ nghĩa, lao
động xuất sắc và nhiều lần được Bộ Giáo dục và Đào tạo khen thưởng. Năm
1998, Bộ môn được Chính phủ tặng bằng khen. GS. TS Trần Hiếu Nhuệ và
PGS. TSKH Trần Hữu Uyển là những cán bộ giảng dạy tham gia thành lập Bộ
môn đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo ưu tú.
Trong giai đoạn công nghiệp
hoá, hiện đại hoá đất nước hiện nay, yêu cầu trước mắt của xã hội, nhu
cầu đào tạo nghiên cứu sinh, thạc sỹ và đào tạo sau đại học trong lĩnh
vực cấp thoát nước và kỹ thuật môi trường ngày càng tăng. Đây là những
thách thức lớn đối với Bộ môn. Tuy nhiên với kinh nghiệm của 40 năm
công tác, 35 năm thành lập của đội ngũ cán bộ giảng dạy có trình độ và
nhiệt tâm, được sự lãnh đạo của Đảng uỷ và Ban giám hiệu, sự động viên,
phối hợp của các cơ quan chuyên môn, anh chị em học sinh cũ, Bộ môn Cấp
thoát nước sẽ thực hiện tốt các khối lượng công tác, vượt qua các thách
thức, khó khăn để vươn lên, xứng đáng là cơ sở đào tạo tin cậy của đất
nước về Cấp thoát nước và Kỹ thuật môi trường.