Đây
là một dự án hợp tác hướng tới việc nghiên cứu một giải pháp mang tính
hợp lý cho các khu đô thị vốn đang đối mặt với những vấn đề về ô nhiễm
môi trường trầm trọng.
PGS–TS Nguyễn Việt Anh giới thiệu giải pháp quản lý chất thải mô hình bán tập trung tại hội thảo ngày 14/10/2009.
Các đô
thị ngày càng phát triển, trong khi hệ thống cơ sở hạ tầng và dịch vụ
công cộng như cấp thoát nước, năng lượng vẫn “dậm chân tại chỗ”. Điều
này dẫn đến tình trạng luôn thiếu năng lượng và nước cung cấp cho các
mục đích khác nhau.
Hà Nội,
các đô thị và nông thôn Việt Nam đều thiếu hệ thống xử lý rác và nước
thải. Đặc biệt với nước thải, chúng ta chỉ có bể chứa tự hoại dưới nền
nhà và sau đó thải trực tiếp ra môi trường. Dẫn đến tình trạng ô nhiễm
amoni trong nước ngầm cao, gây bẩn nguồn nước sinh hoạt và ảnh hưởng
sức khỏe nhân dân.
Hệ
thống xử lý nước thải theo hệ thống bán tập trung cho phép quản lý các
lại nước thải, bùn cũng như rác thải hữu cơ một cách tổng hợp với quy
mô lớn, nhỏ, được xác định linh hoạt.
Phương
pháp này dựa trên nguyên tắc bùn và rác được ủ trong kị khí với nhiệt
độ cao từ 55 – 60 độ C. Thu năng lượng sinh học sử dụng làm nguồn năng
lượng cho thiết bị xử lý hoạt động và cho hệ thống điện thành phố. Bùn
được lắng cặn từ hệ thống thoát nước và bể tự hoại sẽ được xử lý cùng
rác thải hữu cơ, sau đó tái sử dụng một cách an toàn làm phân bón cho
nông nghiệp.
Trước
đây, hầu hết rác và nước thải được xử lý bằng phương pháp đốt hoặc chôn
lấp chủ yếu. Tuy nhiên, diện tích đất ngày càng thu hẹp và không đủ để
đáp ứng. Trong khi đó, mỗi ngày có tới 1500 - 1600 tấn rác phát sinh,
tỷ lệ thu gom 85%. Lượng bùn nạo vét được hàng năm ở các cống, kênh
mương, trạm xử lý nước thải... tại Hà Nội là 25.000m3/năm.
Với số
lượng lớn bùn và chất thải lớn như thế, thực hiện những phương pháp
mang tính nhỏ lẻ và chi phí thấp như trồng thực vật ủ thành phân vi
sinh hoặc sản xuất phân compost đều không triệt để.
Sức ép
lớn về chất thải khiến Hà Nội cũng như các đô thị khác cần phải tìm ra
được một giải pháp hữu hiệu. Hiện tại, các khu phố vẫn dùng hệ thống
thải rác theo tuyến chung. Từ đó lượng bùn sinh ra rất lớn. Nếu xử lý
rác mà không xả lý bùn thì cũng bằng không. Tuy nhiên, công nghệ xử lý
bùn rất đắt đỏ. Vì vậy, cần thiết phải có hoạt động tái sử dụng năng
lượng và các chất khác để tái đầu tư và giảm thiểu chi phí, GS – TS
Martin Wagner, trường Đại học Darmstadt, nhấn mạnh
Nhiều
công nghệ xử lý rác đã được tiến hành nhưng hầu hết đều không chú tâm
đến việc tái sử dụng giá trị chất dinh dưỡng thu được sau đó. Hằng năm,
chúng ta vẫn phải tốn nhiều triệu đô để nhập những chất như photpho,
kali, nitơ...cho nông nghiệp trong lúc mô hình xử lý này giúp tiết kiệm
được 6 – 14% lượng phân bón hằng năm và 3,4 triệu MWh/năm.
Với
công nghệ linh hoạt, mô hình bán tập trung có ưu điểm là rút ngắn và
thu nhỏ đường ống, các hệ thống thu gom rác thải; Tiết kiệm chi phí,
diện tích và tận dụng được nguồn nước xám, năng lượng cũng như phân
bón., PGS – TS Nguyễn Việt Anh, Phó trưởng Bộ môn Cấp Thoát nước, Đại
học Xây dựng Hà Nội, cho biết.
Nguồn
nước sau khi đã đựơc xử lý sẽ được dẫn theo hai ống chính (một ống nước
đen được xử lý hoàn toàn chất độc hại, thải trực tiếp ra môi trường.
Một ống nước xám được dẫn về hộ gia đình dùng làm nước xả toilet hoặc
nước rửa xe cộ...)
Tuy
nhiên, cấu trúc và hệ thống ống nước thải lắp đặt như thế nào để phù
hợp với thẩm mỹ và kiến trúc đô thị cũng cần đặt ra trước khi xây dựng
nhằm đảm bảo sự hài hoà, cân đối giữa khu phố cổ và đô thị mới cũng như
hiệu quả sử dụng.
Hệ thống này đang được nghiên cứu thí điểm tại Hà Nội và sẽ đưa vào ứng dụng năm 2010 tại các đô thị khác.
Đây là
một phương pháp mới, tập trung vào nước thải sinh hoạt là chủ yếu. Tuy
nhiên tính khả thi bền vững của nó vẫn còn đang phía trước.
Hà Nội
mở rộng đang đối mặt với nhiều vấn đề phức tạp về cấu trúc hạ tầng.
Kinh tế phát triển nhanh chóng và vấn đề văn hoá đòi hỏi yếu tố linh
hoạt và thích ứng trong các hoạt động, đặc biệt xử lý ô nhiễm môi
trường. Những làng nghề trong địa bàn chính là nơi tập trung ô nhiễm
nhất, khó giải quyết nhất về nước thải và rác sinh hoạt.
Bên
cạnh đó, những bài học của các dự án xử lý rác thải đi trước phải dừng
lại giữa chừng hoặc không hiệu quả như mong muốn cũng đặt ra nhiều kinh
nghiệm cho mô hình bán tập trung này, để có được một hướng đi phù hợp
hơn cho quản lý tổng hợp chất thải đô thị Việt Nam một cách bền vững và
hiệu qủa lâu dài.
